خداوند می فرماید: «فمثله کمثل صفوان» (بقره / 264). صفوان همان سنگ بی ریشه است. یعنی در خاک ریشه ندارد. «علیه تراب» یعنی روی این سنگ بدون ریشه خاک بریزیم «فاصابه وابل» یعنی باران شدیدی بدان ببارد. «فترکه صلداً» یعنی خیلی زود عمق اندک خاک آن روشن می شود. اگر بخواهند روی این نوع خاک زراعت کنند، رشد و نمو گیاه اندک است. چرا که عمق کافی برای ریشه دواندن گیاه وجود ندارد. «لایقدرون علی شیء ممّا کسبوا» آن کسانی که اموال خود برای ریاکاری نزد مردم انفاق می کنند یا پس از انفاق، منّت می دهند و اذیت می کنند، از دیدن مردم و برق زدن چشم آنها به وجد و شادی می آیند. ولی وقتی زمان محاسبه الهی فرا می رسد و نتایج موجود نزد خداوند معلوم شود می بینند که چیزی وجود ندارد. چرا که اعمال خود را بر اساس ایمان به خداوند ریشه دار نساخته اند. «والله لایهدی القوم الکافرین» زیرا خواستگاه ایشان ایمان به خداوند نیست و هنوز هم در حالت کفر قرار دارند. از این رو در بذل و بخشش ها و تمام اعمال خویش رویکرد الهی ندارند. این یک مثل بود.

آیه دیگری در سوره نساء است که می فرماید: «والذین ینفقون أموالهم رئاء الناس ولایؤمنون بالله ولا بالیوم الآخر» (نساء / 38) اینان هم نشینان شیطان هستند. زیرا شیطان ایشان را فریب می دهد و انفاق ریاآلود و برای کسب دستاوردهای مادی و دنیوی و غیر الهی ایشان را زینت می دهد. اینان هم نشینان شیطان می باشند. زیرا ریاکاری یکی از شیو ه های شیطان برای گمراه کردن انسان و از وسایل فریبکاری او می باشد. «ومن یکن الشیطان له قریناً فساء قریناً» خداوند می فرماید: «والذین یمکرون السیئات» (فاطر / 10) یعنی در نهان و آشکار برای گناهان برنامه ریزی می کنند. «لهم عذاب شدید ومکر اولئک هو یبور» یعنی می رود و فانی می شود و چیزی از آن باقی نمی ماند. این آیه به ریاکاران تفسیر شده است که تمام برنامه هایشان از بین می رود و چیزی از آنها باقی نمی ماند.

در سوره انفال نیز درباره بعضی افراد می خوانیم که در جنگ و صلح خویش بر اساس ریاکاری حرکت می کنند و نه بر اساس مسؤولیت دینی. خداوند متعال می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا إذا لقیتم فئة فاثبتوا» (انفال / 45). مثل مجاهدان جنگاور که شکست نمی خورند و از معرکه نمی گریزند پایداری کنید. «واذکروا الله کثیراً لعلکم تفلحون» (انفال / 45) وقتی در معرکه نبرد هم قرار دارید باز به یاد خدا باشید و از او پیروزی بر دشمنان را بخواهید. «ولاتنازعوا» (انفال / 46). اگر در بین خود اختلاف کنید و دچار چند دستگی گردید «فتفشلوا وتذهب ریحکم» نزاع و اختلاف باعث می شود که جنگاوران از ابزارهای وحدت بخش و پیروزی آفرین دور شوند. چرا که هر گروهی خود را از گروه دیگر جدا می بیند. بدین ترتیب قدرت و قوّت ایشان از بین می رود. مثل تندبادی که اگر تجزیه شود قدرت خود را از دست می دهد. در حالی که اگر همین تندباد در یک جهت باقی می ماند و تجزیه نمی شد می توانست تمام موانع سر راه خود را ویران کند.

«واصبروا إنّ الله مع الصابرین» برای پیروزی در معرکه های نظامی و سیاسی و اقتصادی، باید تمام توانمندیها در یک مسیر قرار گیرند و جنگاوران باید یکدست و یکپارچه باشند تا وقتی که به سوی دشمن رو می کنند با قدرت بشتابند و دشمن را شکست دهند. امّا اگر هر گروهی به صورت جدا عمل کند، طبیعی است که برنامه با شکست مواجه خواهد شد، قدرت به ضعف تبدیل خواهد شد و دشمن پیروز خواهد گردید. «ولا تکونوا کالذین خرجوا من دیارهم بطراً ورئاء الناس ویصدون عن سبیل الله والله بما یعملون محیط» (انفال / 47). آن گونه که مفسّران آورده اند، در این آیه کریمه، خداوند متعال به مشرکان اشاره می دارد. وقتی که مسلمانان عزم قافله تجاری قریش را کردند، ابوسفیان – رئیس قافله – احساس کرد که مسلمانان هدف اقتصادی دارند و می خواهند از این طریق قریش را تضعیف کنند. زیرا قدرت قریش در تجارت و اموال آن بود. از این رو نقشه اول تضعیف قریش بود تا مسلمانان به سود مالی دست پیدا کنند و قریش از نظر مادی و اقتصادی ضعیف شوند. ابوسفیان فرستاده ای را به مکه فرستاد تا به مشرکان هشدار دهد که قافله در معرض خطر قرار دارد و ممکن است بدست مسلمانان بیفتد. وقتی این پیام به مشرکان رسید مهیای جنگ شدند و هر کدامشان برای خودشان دسته و گروه خاصّی داشتند. ابوسفیان نیز قافله را از مسیر اصلی آن منحرف کرد و آن را از دست رسول خدا (ص) و مسلمانان دور کرد و به مشرکان پیام داد که دیگر نیازی به جنگ نیست و قافله نجات پیدا کرده است. ولی ابوجهل موافق نبود و گفت: «باید به بدر برویم و در آن شراب بنوشیم و زنان خواننده برایمان بخوانند.» همان زنانی که در محلهای پیروزی و لهو و لعب آواز خوانی می کنند، برایمان آواز بخوانند و اعراب بیایند و ببینند که ما مظهر قدرت هستیم و مسلمانان هماورد ما نیستند.

پس بیرون آمدن مشرکان برای خوشگذرانی و ریاکاری بود. آمدند تا شراب بنوشند و به آواز خوانندگان گوش دهند. خداوند به مسلمانان می فرماید: اگر شما نیز دچار اختلاف شوید، به همین سرنوشت دچار می شوید. بعضی از مسلمانان در جنگ احد چنین شدند و به طرح رسول خدا (ص) ملتزم نماندند. زیرا پیامبر (ص) از آنان خواسته بودند در جای خاصّی موضع بگیرند و جلوی نفوذ مشرکان را بگیرند.